De macht van woorden en verhalen

Beeldende verhalen doen het vaak beter dan gortdroge feitjes. Van oudsher zijn mensen verhalenvertellers. Zittend rond het kampvuur sloten we als oermens al onze ogen en lieten ons door de verteller meevoeren naar onbekende werelden en spannende avonturen. Dat beeldende verhalen aanspreken is ook in het werkende leven inmiddels bekend. Daar hebben ze de mateloos populaire Engelse term storytelling aan gehangen. Verhalen raken. Maar doen ze dat altijd op de juiste manier?

Veranderen met verhalen en metaforen

In het werkende leven doen we met metaforen niet te zuinig. We werken niet zomaar, maar bedrijven veelal topsport. We doen geen projecten, maar zijn op reis of zelfs op expeditie. We kabbelen niet maar wat voort, maar treden dagelijks buiten onze comfortzone en zoeken onze grenzen op. Alleen zo kunnen we de top bereiken en winnen.
Zeker als er veranderingstrajecten ingezet worden binnen een organisatie, regent het aan beeldspraak en superlatieven. Bij de helft van de medewerkers roept dit doorgaans enthousiasme op. De andere helft heeft inmiddels teveel verandertrajecten meegemaakt, haalt zijn of haar schouders op en gaat weer aan het werk. Dat lijkt er in ieder geval op te wijzen dat veranderingen tijdens die reizen vaak ergens stranden (om maar in de beeldspraak te blijven). En misschien zijn die veranderverhalen zelfs schadelijk.

Topsport als metafoor voor werk?

Neem de topsport als metafoor. Er zijn vele (ex-)topsporters die een goede boterham verdienen aan opzwepende praatjes over de gelijkenissen tussen werk en topsport. Een topsporter werkt keihard en gefocust om goede prestaties neer te kunnen zetten. Die ene wedstrijd is een duidelijk doel waar de topsporter naartoe werkt. In het werkende leven zijn doelen echter vaak minder duidelijk en aan verandering onderhevig. De meeste mensen kunnen het gestructureerde leven van een topsporter moeilijk nabootsen. Kinderen, partners, zorgvragende ouders en andere levensdoelen gooien roet in het eten. Daarbij is een topsportcarrière vaak slechts een bepaald aantal jaren vol te houden. De meeste werknemers daarentegen worden geacht het toch zeker een jaar of 40 vol te houden.

De keerzijde van de topsportmentaliteit

De macht van woorden en verhalen Rebelinda

Als we kijken wat die topsportmentaliteit in het werk ons tot nu toe gebracht heeft, zien we het volgende. De teller van het aantal werknemers met burn-outklachten staat op 1,3 miljoen. Werknemers verzuimen 11 miljoen dagen met werkstress als reden voor verzuim. 8,6% van de werkende mantelzorgers voelt zich overbelast en 10% van hen stopt met werken of gaat (tijdelijk) minder werken. Mensen met mildere en matig ernstige psychische aandoeningen zijn circa 3 keer zo vaak werkloos als anderen. 64% van de Nederlandse leidinggevenden zouden een sollicitant met psychische problemen al bij voorbaat niet snel aannemen. De kans van slagen van je expeditie wordt tenslotte bepaald door de zwakste schakel.

Pleidooi voor minder spannende verhalen

Ik pleit daarom voor een nieuw en iets minder spannend verhaal. In dat narratief zou ik de woorden top, wendbaar, winnaarsmentaliteit, continu verbeteren en groei willen schrappen en vervangen door andere woorden.
Laten we de werkvloer niet langer beschouwen als competitief sportveld of spannende reisexpeditie, maar als een soort microsamenleving. Dat werpt de vraag op onder welke voorwaarden een samenleving goed gedijt. Groei is van belang, maar slechts als het ten dienste staat van het grotere geheel. Iedereen doet mee. Er wordt van je verwacht dat je iets komt brengen; je talenten en vaardigheden. Ook kun je er halen: een inkomen om van te leven, ergens bij horen en je verbonden en gezien weten. Je wordt erkend als mens in al je rollen: werknemer, ouder, vriend, dochter, mantelzorger etc. Daarbij krijg je de ruimte deze rollen te vervullen. Er is sprake van basisveiligheid om je open uit te kunnen spreken, een balans tussen inspanning en ontspanning, vrijheid en gelijkwaardigheid.

Bewuster en zorgvuldiger onze woorden kiezen

Uiteraard is dit verhaal zoveel saaier dan een expeditie naar de top of een topsportcarrière. Toch denk ik dat de spannende verhalen in relatie tot werk niet langer houdbaar zijn. Een saai verhaal is hier uiteindelijk duurzamer en levert meer op. Taal is een machtig medium. De huidige discussie over gender in het taalgebruik laat als voorbeeld zien dat taal kan werken als uitsluitingsmechanisme. Daarom spreekt de Gemeente Amsterdam haar inwoners inmiddels aan met “beste Amsterdammers” en de NS haar klanten met “beste reizigers”. Laten we als het om werk gaat ook bewuster onze woorden en verhalen kiezen. Kom van die berg af en neem eens de vlakke route. Stop met reizen en expedities en investeer in je microsamenleving. Juist dan kan iedereen meedoen en kun je je (organisatie)doelen bereiken.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *