Een verkorte werkweek: vloek of zegen?

De 40-urige werkweek is op z’n retour. Nog niet eens zo heel lang geleden werkten bedrijven met prikklokken om zich ervan te verzekeren dat hun medewerkers alle afgesproken uren ‘draaiden’. Nu is het geloof in nut en noodzaak van lange werkweken tanende. Volgens nieuwste inzichten kan het werk ook in een kortere werkweek gedaan worden, mét behoud van salaris en zonder productieverlies. Maar wat betekent dat voor werknemers? Meer vrijheid of juist meer werkstress?

Steeds meer bedrijven zetten stappen richting verkorte werkweek

Een van de eerste bedrijven die de stap heeft gezet naar een verkorte werkweek is te vinden in Duitsland. Lasse Rheingans introduceerde al in 2017 een 25-urige werkweek binnen zijn eigen bedrijfje in Bielefeld. Alle werknemers behielden daarbij hun salaris. Dat werd wereldnieuws. Ook steeds meer grotere bedrijven zetten stappen richting een verkorte werkweek. Voorbeelden zijn Perpetual Guardian uit Nieuw-Zeeland en Microsoft in Japan. Unilever is een pilot gestart in Nieuw-Zeeland en Achmea heeft dit jaar de 34-urige werkweek ingevoerd.

Rebelinda Een verkorte werkweek: vloek of zegen?

De bedrijven die met dit thema bezig zijn rapporteren positieve resultaten op zowel productiviteit als welzijn van hun medewerkers. Er is echter nog niet heel veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de baten van een verkorte werkweek. In een Zweeds onderzoek werd en groep werknemers in de zorg gevolgd. Zij gingen terug naar een 30-urige werkweek (6 uur per dag). Onderzoekers concludeerden dat de verkorte werkweek positieve effecten had op het welzijn. Ook een ander Zweeds onderzoek laat positieve effecten zien.

Verkorte werkweek is niet nieuw

In 1926 voerde Henry Ford, de uitvinder van de lopende band, de vijfdaagse werkweek in. Voor de werknemers van toen betekende dit een drastische beperking van het aantal werkuren. Ford was één van de eersten die ontdekte dat zijn werknemers alleen maar productiever werden van een kortere werkweek.
Keynes voorspelde in 1930 dat de Westerse mens in de toekomst nog maar 15 uur per week zou werken als gevolg van de economische en technologische vooruitgang. Nederland staat inmiddels bekend om zijn grote hoeveelheden parttimers. Sinds Ford en Keynes zijn we echter nog niet erg opgeschoten met het verkorten van de standaard fulltime werkweek. Misschien houdt het verband met een ander groot probleem dat Keynes voorspelde als gevolg van de toename van vrije tijd:

“For the first time since his creation man will be faced with his real, his permanent problem: how to use his freedom from pressing economic cares, how to occupy the leisure, which science and compound interest will have won for him, to live wisely and agreeably and well.”

Misschien blijven lange werkweken dus de norm, omdat we domweg niet weten hoe we met al die vrije tijd om moeten gaan en ‘het goede leven’ moeten leiden. David Graeber, de helaas recent overleden antropoloog, gooide het over een andere boeg. Hij was overtuigd van het gelijk van Keynes; we zouden inderdaad 15 uur kunnen werken. De heersende machten zouden echter bang zijn voor het ontwrichtende effect van teveel vrije tijd. Veel van onze banen zijn volgens Graeber ‘bullshitjobs’. Veel van ons werk is dus zinloos en heeft met de reële economie van goederen en diensten niets te maken. Toch zorgen de politiek en de heersende moraal ervoor dat we het werk blijven doen.

Achmea zet de eerste stappen naar een 34-urige werkweek

Achmea is één van die werkgevers die de huidige werkweek niet alleen ter discussie durft te stellen, maar ook concrete maatregelen heeft genomen om de werkweek te verkorten. Ik heb het genoegen om te werken bij Achmea. Per 2021 heb ik daarom de keuze gekregen: ik mag 34 uur werken voor een fulltime salaris (36 uur) of tijdelijk (max. 2 jaar) meer uren werken. Het toeval wil dat ik nagenoeg mijn gehele loopbaan al 34 uur werk, verdeeld over 4 dagen. En dat bevalt me erg goed. Daarom was de keuze voor mij niet ingewikkeld. De omvang van deze werkweek stelt mij in staat om daarnaast ook een deeltijdstudie en vrijwilligerswerk te kunnen doen. Er zijn echter collega’s die best wel worstelen met die kortere werkweek. Zij werken over het algemeen (veel) meer dan 34 uur. Ze stellen daarom terecht vragen bij de haalbaarheid van hetzelfde werk doen in minder uren.

Een verkorte werkweek vraagt om een verandering in werkcultuur

In de context van de verkorte werkweek-discussie wordt Parkinson’s Law aangehaald en vertaald als: werk kost net zoveel tijd als de tijd die ervoor beschikbaar is. Oftewel, als je 36 uur over bepaalde taken kunt doen, zal het ook 36 uur kosten. Moet je die taken echter in 34 uur doen, zal dat net zo goed lukken. Dat is echter niet wat de beste professor Cyril Northcote Parkinson bedoelde. Zijn uitspraak was gericht op de groei van het aantal mensen werkzaam bij de British Colonial office, ondanks dat de hoeveelheid werk afnam. Oftewel: groei kan plaatsvinden onafhankelijk van de hoeveelheid werk dat verzet moet worden. Cal Newport heeft dan ook een andere interpretatie van Parkinson’s law: ingebakken werkculturen kunnen irrationeel gedrag stimuleren.

Ik geloof dat we, binnen bepaalde marges, inderdaad productiever kunnen zijn. Maar die verandering is niet zomaar ingezet en kan niet alleen bij de individuele werknemer neergelegd worden. Daarvoor moet vooral een verandering in cultuur plaatsvinden. In elke bedrijfscultuur zitten wel elementen (vaak met een zekere ‘bullshitfactor’ ) die leiden tot improductiviteit, zoals de gewoonte om:

  • (te)veel te vergaderen;
  • (te)veel mensen te betrekken bij een project;
  • langs (te)veel managementlagen te moeten voordat besluitvorming kan plaatsvinden;
  • (te)veel te streven naar een 10 in plaats van ‘goed genoeg’;
  • (te) lang stil te staan bij proces in plaats van werkinhoud;
  • etc.

Als dit soort cultuuraspecten niet geraakt worden, zal het een worsteling worden om inderdaad al ons werk gedaan te krijgen in een kortere werkweek. Daarnaast vraagt zo’n kortere werkweek om zichtbaar voorbeeldgedrag bij het hogere management. Het wordt natuurlijk een lastig verhaal als medewerkers geacht worden het 4-dagen-max-8,5-uur-rooster te omarmen, terwijl de bazen nog steeds dag en nacht aan het mailen en het vergaderen zijn.

Behoud van identiteit als harde werker

T.S. Eliot schreef destijds:

“Het kerkbezoek mag dan teruglopen, de protestantste ethiek leeft voort in elke werknemer die soelaas en heil zoekt in onchristelijke werktijden.”

Hard werken vormt bij sommige mensen een belangrijk onderdeel van de identiteit waar ze, soms terecht, ook trots op zijn. Zij willen niet gelabeld worden als parttimer. Ze vinden hun werk-privébalans prima en zitten niet te wachten op een werkgever die hen beperkt in het aantal werkuren. Daarom is het van groot belang om hierover met elkaar het gesprek te voeren. Hoe kunnen we de vrije uren bewust invullen op een manier die bij ons past? Je zou juist als harde werker prima vrijwilligerswerk kunnen doen of een eigen onderneming starten naast je werk. Of toch iets meer werken en daar een langere vakantie voor terugnemen (tijd-voor-tijd). Door hierover met elkaar in gesprek te gaan kunnen we elkaar inspireren.

Ondanks de verschillende haken en ogen moge het duidelijk zijn: ik vind het heel stoer dat Achmea deze stap gezet heeft. De komende twee jaren valt er nog veel te leren en ontwikkelen om te zorgen dat de 34-urige werkweek voor iedereen werkbaar wordt en de vruchten ervan kan plukken. Dat hoort er tenslotte bij als je een early adaptor bent. En wie weet… kunnen we daarna toegroeien naar de 25-urige werkweek. Ik ben er klaar voor!

Hoe sta jij tegenover een verkorte werkweek?

2 reacties op “Een verkorte werkweek: vloek of zegen?”

  1. Mooi helder verwoord! De 34-urige werkweek vibd ik een interessant experiment. Al begreep ik wel dat veel medewerkers van Achmea kozen voor de optie méér uren werken. Klopt dat? Ik ben benieuwd wat het experiment gaat opleveren en hopelijk volgen er meer. Ook bij andere bedrijven en organisaties!

    1. Dank Mireille! Ik heb geen exacte cijfers van het aantal mensen binnen Achmea die de optie voor meer uren hebben gekozen. Maar mijn beeld is inderdaad dat de mensen die meteen voor 34 uur gekozen hebben in de minderheid zijn. Ik denk dat er nog te weinig diepgaand over gesproken is binnen teams en de manier van werken nog onvoldoende comfort biedt om de keuze voor 34 uur te maken. Dus zeker nog werk aan de winkel!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *